पतीचे निधन आणि वडील वारले… लाडक्या बहिणींनी eKYC कशी करायची? सरकारचा मोठा निर्णय Ladki Bahin Yojana eKYC

Ladki Bahin Yojana eKYC महाराष्ट्र राज्य सरकारने सुरू केलेली लाडकी बहीण योजना (Ladki Bahin Yojana) ही महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणासाठी अत्यंत महत्वाची योजना आहे. या योजनेचा उद्देश म्हणजे राज्यातील पात्र महिलांना आर्थिकदृष्ट्या मजबूत बनवणे, त्यांना कुटुंबाच्या आर्थिक व्यवहारांमध्ये हातभार लावण्याची संधी देणे आणि त्यांच्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यात मदत करणे.

या योजनेत दर महिन्याला पात्र महिलांच्या बँक खात्यात ₹1,500 ते ₹3,000 इतकी आर्थिक मदत थेट जमा केली जाते. मात्र, अलीकडेच सरकारने एक महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे, ज्यामुळे काही लाभार्थी महिलांना eKYC प्रक्रिया (इलेक्ट्रॉनिक पडताळणी) करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. विशेषतः ज्यांच्या पतीचे निधन झाले आहे किंवा वडील वारले आहेत, अशा महिलांसाठी ही प्रक्रिया थोडी वेगळी आहे.

या लेखामध्ये आपण सविस्तर जाणून घेणार आहोत —

• लाडकी बहीण योजनेचे उद्देश आणि पात्रता

• eKYC म्हणजे काय आणि ती का आवश्यक आहे

• पतीचे निधन झालेल्या व वडील वारलेल्या महिलांसाठी eKYC प्रक्रिया कशी करायची

• आवश्यक कागदपत्रे

• नवीन सरकारी निर्णय आणि त्याचा परिणाम

• ऑनलाईन आणि ऑफलाईन प्रक्रिया

• नागरिकांनी घ्यावयाची काळजी

लाडकी बहीण योजना — महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी क्रांतिकारक पाऊल

लाडकी बहीण योजना ही महाराष्ट्रातील लाखो महिलांसाठी जीवन बदलणारी ठरली आहे. अनेक गरीब, विधवा, घटस्फोटित, निराधार आणि वडिलांच्या आश्रयाशिवाय राहणाऱ्या महिलांना या योजनेद्वारे आर्थिक बळ मिळत आहे.

या योजनेतून लाभार्थी महिलांना दर महिन्याला मिळणारी रक्कम त्यांच्यासाठी केवळ आर्थिक मदत नसून, आत्मसन्मान आणि स्वावलंबनाचे प्रतीक बनली आहे.

राज्य सरकारकडून जाहीर करण्यात आलेल्या नवीन नियमांनुसार, सर्व लाभार्थींनी आपली eKYC प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे. जर ही प्रक्रिया वेळेत पूर्ण केली नाही, तर पुढील हप्ता त्यांच्या खात्यात जमा होणार नाही.

eKYC म्हणजे काय?

eKYC (Electronic Know Your Customer) म्हणजे लाभार्थीची ओळख आणि बँक खात्याची पडताळणी करण्याची डिजिटल पद्धत.

ही प्रक्रिया आधार कार्डच्या मदतीने केली जाते. eKYC प्रक्रियेच्या माध्यमातून शासन हे सुनिश्चित करते की पैसे योग्य लाभार्थीच्या खात्यातच जमा होत आहेत आणि कोणत्याही प्रकारचा गैरवापर होऊ नये.

सरकारने ही प्रक्रिया ऑनलाइन सुरू केली आहे, त्यामुळे महिला सहजपणे मोबाईल किंवा CSC (Common Service Center) वरून आपली eKYC पूर्ण करू शकतात.

पतीचे निधन किंवा वडील वारले असल्यास eKYC का आवश्यक?

सरकारकडे अनेक तक्रारी आल्या होत्या की काही महिलांच्या नावावर चुकीची माहिती नोंदवली गेली होती, काहीजणींच्या आश्रयकर्त्यांच्या नावात बदल झाला होता किंवा वारस प्रमाणपत्र आवश्यक होते.

अशा प्रकरणांमध्ये सरकारने स्पष्ट केले आहे की —

• पतीचे निधन झालेल्या महिलांनी विधवा प्रमाणपत्र (Widow Certificate) सादर करावे.

• वडील वारले असल्यास, अविवाहित मुलींसाठी वारस प्रमाणपत्र किंवा मृत्यू दाखला आवश्यक आहे.

• या सर्व कागदपत्रांच्या आधारेच eKYC प्रक्रिया पूर्ण केली जाईल.

सरकारचा नवीन निर्णय — २०२५ चा महत्त्वाचा अपडेट

ऑक्टोबर २०२५ मध्ये सरकारने मोठा निर्णय घेतला की सर्व लाडकी बहिण लाभार्थींनी ३१ डिसेंबर २०२५ पूर्वी आपली eKYC पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

या निर्णयानुसार —

• जर महिलांनी eKYC केली नाही, तर जानेवारी २०२६ पासून त्यांचा हप्ता थांबविला जाईल.

• विशेषत: ज्यांच्या पतीचे निधन झाले आहे किंवा वडील वारले आहेत, अशा लाभार्थींनी त्यांच्या वैयक्तिक माहितीमध्ये (उदा. नातेसंबंध, खातेधारकाचे नाव, कुटुंबातील सदस्य) सुधारणा करून पुन्हा eKYC करणे आवश्यक आहे.

• सरकारने सर्व जिल्ह्यांमध्ये CSC केंद्रे व महिला सहाय्यता काउंटर सुरू केले आहेत, जेथे विनामूल्य मदत दिली जाईल.

पतीचे निधन झाल्यास eKYC कशी करायची — चरणवार मार्गदर्शक

1. अधिकृत वेबसाइटला भेट द्या

   • https://ladkibahin.maharashtra.gov.in या वेबसाइटवर जा.

2. आपला मोबाईल क्रमांक नोंदवा

   • अर्ज करताना वापरलेला मोबाईल क्रमांक टाकावा.

   • त्यावर आलेला OTP टाका आणि लॉगिन करा.

3. “eKYC Update” वर क्लिक करा

   • या पर्यायावर क्लिक केल्यावर तुमची वैयक्तिक माहिती दिसेल.

4. पतीचे निधन असल्यास “Marital Status” बदल करा

   • “Widow” पर्याय निवडा आणि त्यासाठी लागणारे पुरावे अपलोड करा.

5. आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा

   • विधवा प्रमाणपत्र / मृत्यू दाखला

   • आधार कार्ड

   • बँक पासबुक

   • स्वतःचा फोटो

6. Aadhaar OTP द्वारे पडताळणी करा

   • आधार कार्ड क्रमांक टाकल्यावर OTP तुमच्या मोबाईलवर येईल.

   • तो OTP टाकल्यावर प्रक्रिया पूर्ण होईल.

7. पडताळणी स्थिती तपासा

   • काही दिवसांनी वेबसाइटवर “Verified” असा स्टेटस दिसेल.

वडील वारले असल्यास eKYC प्रक्रिया

अविवाहित आणि वडिलांवर अवलंबून असलेल्या महिलांसाठी ही प्रक्रिया थोडी वेगळी आहे.

1. आधार कार्ड आणि मृत्यू दाखला तयार ठेवा.

2. कुटुंबातील सदस्यांची माहिती सुधारित करा.

3. वारस प्रमाणपत्र असल्यास ते अपलोड करा.

4. CSC केंद्रावर जाऊन सहाय्य घ्या.

5. OTP आधारित आधार पडताळणी पूर्ण करा.

या सर्व प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर eKYC यशस्वीरीत्या पूर्ण झाल्याची पुष्टी मिळते.

आवश्यक कागदपत्रांची यादी

1. आधार कार्ड

2. बँक पासबुकची प्रत

3. मोबाईल क्रमांक (आधारशी लिंक असलेला)

4. मृत्यू दाखला (पतीचा किंवा वडिलांचा)

5. विधवा प्रमाणपत्र / वारस प्रमाणपत्र

6. अर्ज क्रमांक किंवा लाभार्थी आयडी

7. स्वतःचा फोटो (पासपोर्ट साईज)

ऑफलाईन पद्धतीने eKYC कशी करायची

ज्यांच्याकडे मोबाईल किंवा इंटरनेट सुविधा नाही, त्या महिलांसाठी सरकारने CSC केंद्रे (कॉमन सर्व्हिस सेंटर) आणि महिला व बाल विकास कार्यालये येथे eKYC करण्याची सोय केली आहे.

प्रक्रिया अशी —

1. जवळच्या CSC केंद्रात जा.

2. आपला आधार आणि बँक तपशील द्या.

3. अधिकारी आपल्या वतीने eKYC करतील.

4. तुम्हाला नोंदणी पावती दिली जाईल.

सरकारकडून विशेष सुविधा

• विधवा महिला आणि निराधार बहिणींना प्राधान्याने मदत मिळेल.

• टोल फ्री हेल्पलाइन नंबर 155303 सुरू करण्यात आला आहे.

• मोफत KYC कॅम्प जिल्हानिहाय सुरू करण्यात आले आहेत.

eKYC न केल्यास परिणाम

जर लाभार्थींनी eKYC प्रक्रिया वेळेत पूर्ण केली नाही, तर —

• त्यांच्या खात्यात पुढील हप्ता जमा होणार नाही.

• अर्ज “Pending” स्थितीत राहील.

• पुन्हा सक्रिय करण्यासाठी पूर्ण कागदपत्रांसह पुनःप्रक्रिया करावी लागेल.

म्हणून, सर्व लाडक्या बहिणींनी शक्य तितक्या लवकर आपली eKYC प्रक्रिया पूर्ण करणे अत्यावश्यक आहे.

महिलांच्या प्रतिक्रिया आणि समाजातील परिणाम

या योजनेमुळे राज्यातील अनेक महिलांना आर्थिक स्वावलंबनाची संधी मिळाली आहे. मात्र काही महिलांचे पती किंवा वडील वारल्यामुळे त्यांना सुरुवातीला तांत्रिक अडचणी आल्या. आता सरकारने प्रक्रिया सुलभ करून दिल्यामुळे त्यांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.

शेतकरी कुटुंबातील महिला, कामगार वर्गातील बहिणी आणि ग्रामीण भागातील लाभार्थींनी सांगितले की eKYC प्रक्रिया सोपी व पारदर्शक असल्यामुळे त्यांना आता योजना लाभ मिळवणे सहज शक्य झाले आहे.